سخن سردبیر

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۸/۴/۲۵ | 
سخن سردبیر (شماره یک)
 
سالها و شاید یکی دو دهه است که در سایه پیشرفتهای شگرف زیست شناسی، کمتر کسی است که به عظمت دانش زیست شناسی پی نبرده نباشد. زیست شناسی دانش پایه تمام قلمروهای علوم زیستی، کشاورزی ، پزشکی و پیراپزشکی است. بعلاوه گستره تاثیر آن در تمام ارکان زندگی و مدیریت کلان جهانی و ملی کاملا آشکار است. توسعه پایدار بدون توجه به مولفه های محیط زیست و حفظ حیات( در تمام سطوح آن) برنامه  کاملی نخواهد بود. کشفیات دقیق و گسترده زیست شناسی  و داده های گوناگون حاصل از پژوهشهای زیست شناختی، آموزش و درمان پزشکی را به چالشی بزرگ تبدیل کرده است. سالهاست که به قصد تقویت امر پژوهش در علوم ، تولید و انتشار دستاوردهای پژوهشی اولویتی مهم داشته و اغلب استادان نیز به تاسی از این نگرش بیشترین فعالیت خود را به امر پژوهش و انتشار دستاوردهای علمی شان در مجلات پژوهشی اختصاص داده اند. یکی از پیامدهای قابل توجه اولویت دادن به پژوهش تاسیس مجلات پرشمار علمی-پژوهشی داخلی بوده است و دانشگاه ها و موسسات پژوهشی  دهها مجله از این نوع را سالانه  انتشار می دهند. هرچند این فعالیتها امری لازم و مفید بوده است لیکن افراط در اهمیت دادن به این نوع نشریات فعالیت استادان و پژوهشگران را در بهبود و ارتقای امر آموزش و گسترش آن تحت الشعاع قراز داده است و اموزش در دانشگاهها و نیز در سطح عمومی دستخوش زیان جدی و نگران کننده ای شده است. از این رو پرداختن به وجوه آموزشی زیست شناسی و نشرمسائل مرتبط  اهمیت بسزائی دارد.
علوم پایه جدید افقهای پژوهشی بیکرانی را در سایه یافته های و داده های فراوان زیست شناسی در برابر خود می بیند. اخبار مربوط به دانش زیست شناسی علاوه بر دانشمندان علوم مختلف برای عامه مردم نیز بسیار جذاب و برانگیزنده است. آنچه بیش از همه اهمیت آن آشکار شده است آموزش یکپارچه (integrated) زیست شناسی و علوم پایه است.  در کنار این ضرورت، گسترش آموزش درست یافته ها و داده های زیست شناسی به مخاطبین بیشتر، اعم از دانشجویان، معلمان و عموم مردم است. اینجاست که انتشار مجلات ترویجی اهمیت پیدا می کند. جای چنین نشریاتی در کنار انبوه نشریات پژوهشی، که بویژه  در یک دهه گذشته ظهور کرده اند، تقریبا خالی است. هر یک از ما به عنوان مسئولین و یا  دست اندرکاران آموزش و پژوهش زیست شناسی در تحقق این مهم مسئولیت داریم؛ یکی  از ارکان مسئول چنین آموزشهایی قطعا انجمن های علمی مربوطه هستند که اعضای آنها طبعا باید از آگاه ترین عناصر در گسترش آموزش و پژوهش درست در قلمرو خویش باشند و انتشار مجلات ترویجی از موثرترین راههای شریک کردن مخاطبین در لذت آگاهی از دانش زیست شناسی و کاربردهای آن در عرصه های زندگی است. آموزش عمومی تر علوم پایه و بویژه زیست شناسی در جهان با نشر چنین نشریاتی سنتی دیرینه دارد.     
انجمن زیست شناسی  نخستین انجمنی است که با هدف ترویج علوم زیستی در ایران تاسیس  شده است.  تاسیس اولیه آن به پیش ازانقلاب برمیگردد که چند سال پس از انقلاب دوباره احیا شد. در سالهای بعد و البته اخیرتر تعدادی انجمن دیگر در حوزه علوم زیستی تاسیس شده اند و برخی از اینها با مشورت و حمایت انجمن زیست شناسی کار خود را شروع کردند. اینها بنوعی فرزندان انجمن زیست شناسی به شمار می روند، همانطور که بچه ها در دامن والدین خود پرورش یافته راههای دیگری پیش می گیرند ولی ارج و منزلت والدین هیچگاه فراموش نمی شود و امیدواریم انجمن زیست شناسی نیز همچنان از حرمت شایسته خود برخوردار باشد. کنفرانسهای دوسالانه انجمن زیست شناسی، معمولا با دو سه هزار شرکت کننده، بسیار پرطرفدار است و طی سالهای گذشته انجمن با سه مجله علمی پژوهشی فعالیت انتشاراتی درخور توجه داشته است. با انتشار این مجله علمی-ترویجی یکی دیگر از اهداف واقعی انجمن، یعنی ترویج دانش  زیست شناسی برای مخاطبین عامتر، برآورده شده است. این مجله برای انتشار بموقع و موثر به همکاری و حمایت همه زیست شناسان و علاقه مندان زیست شناسی نیاز دارد.
هدف مجله در کنار ترویج علم زیست شناسی، با انتشار مقالات مروری، اخبار و رویدادها و ...، نقد و معرفی برنامه های آموزشی زیست شناسی  کشوردر تمام سطوح آموزش، ارایه پیشنهادات در بهبود آنها، معرفی فنون و روشهای نوین آموزشی، تجزیه و تحلیل برنامهای آموزشی و نوآوریای آموزش دروس اصلی و پایه زیست شناسی، معرفی نامداران زیست شناسی و کارهای اصیل و موثر آنها در پیشرفت علم، بویژه  پیشرفتهای زیست شناسی، است. پیش بینی شده که تقریبا نیمی از صفحات هر شماره به انتشار آثار تالیف و ترجمه علمی و نیمی دیگر به مقالات تحلیلی یا دیدگاه های مطرح در مسائل بنیادی آموزش و پژوهشی زیست شناسی در کشور  اختصاص یابد. در مورد دسته دوم مطالب از صاحب نظران زمینه های گوناگون زیست شناسی به شکل مدعو  درخواست خواهیم کرد تا برای خوانندگان مجله نظرات، دیدگاهها و تجربیات خود را در موضوعات خاص معرفی کنند. در کنار این مطالب مجله از دریافت آثار مشابه از سوی هر که دغدغه این مسائل را دارد مشتاقانه استقبال می کند. امیدواریم با استقبال گرم شما از شماره نخست این مجله و همکاری زیست شناسان دلبسته آموزش و پژوهشهای زیست شناسی این مجله جای شایسته خود را در عرصه نشریات ملی به دست آورد.
 
سخن سردبیر (شماره دو)
شماره اول مجله زیست شناسی ایران، بنوعی اولین مجله علمی- ترویجی تخصصی زیست شناسی در کشور، مورد استقبال و حمایت صمیمانه جامعه زیست شناسی کشور قرار گرفت. برخی ایراد گرفته اند که سطح مطالب مجله بالاست. با توجه به اهداف ترسیم شده از سوی انجمن و هیئت تحریریه مجله محتوی مجله نمی تواند جز این باشد. در سخن سردبیر در شماره نخست نیز به این مهم تاکید شد که مجله زیست شناسی ایران در پی ارائه صرف مطالب و مقالات زیست شناسی به عنوان یک علم نیست، بلکه ما می خواهیم در کنار ترویج علم زیست شناسی به برنامه های آموزشی حال و آینده زیست شناسی بپردازیم. در کنار نقد و بررسی برنامه های آموزشی زیست شناسی، پرداختن به اهمیت نحوه آموزش و پژوهش و ضرورتهای حال و آینده آن، چالشهای آموزش امروزه زیست شناسی  در کشور و معرفی دیدگاه های نو در آموزش و پژوهش علوم با توجه ویژه به قلمرو آموزش و پژوهش زیست شناسی از اهداف اصلی مجله است. مقالات علمی زیادی به دفتر مجله ارسال می شود که اغلب در چارچوب همان هدف ترویج زیست شناسی می گنجند. در اینجا نیز ما ناچار به انتخاب مقالاتی هستیم که محتوی آموزشی فراگیرتر داشته باشند و در نتیجه طیف گسترده تری از خوانندگان بتوانند از آن بهره مند شوند؛ برای نیل به این مقصود درخواست ما این است که مولفان و مترجمان این دسته مقالات در انتخاب موضوع و خود مقالات این نکات را حتما در نظر بگیرند. از طرف دیگر تا زمانی که دانشوران و صاحب نظران زیست شناس کشور در پی تهیه و ارسال آثار مرتبط با هدف دوم مجله، یعنی پرداختن به برنامه های آموزشی و پژوهشی، اعم از نقد برنامه های جاری و یا ارائه راهکارهایی برای تفوق بر مشکلات امروزه  و ترسیم برنامه های آینده برای  پیشرفت و گسترش زیست شناسی و رشته های وابسته بر نیایند هیئت تحریریه مجله برای برآورده ساختن این ضرورت  ناگزیر ترجمه و تالیف این دسته از مقالات را به مترجمین و صاحب نظران مدعو خواهد سپرد تا هدف اصلی مجله فراموش نشود.
سده بیست و یک سده زیست شناسی و ژنتیک نام گرفته است. این اعتبار از یک سو به خاطر کشفیات و نوآوریهای خود زیست شناسی، بویژه در عرصه های مولکولی و ژنتیک، و از سوی دیگرهمگرایی آن با قلمروهای دیگر علوم پایه و غیره است که نقش آن را درتوسعه علوم و فنون و در مقیاس بزرگتر توسعه جوامع انسانی برجسته می سازد. در گزارش زیست شناسی جدید در سده بیست و یک آمده است که امروزه دانشمند زیست شناس دیگر کسی نیست که از هر شاخه زیست شناسی چیزهایی می داند بلکه کسی است که ضمن داشتن دانش عمیق در یک قلمرو زیست شناسی در چندین قلمرو نیز اطلاعات خوبی دارد و می تواند با دانشمندان چند زمینه همکاری کند. گزارش یادشده از سوی شورای پژوهشهای ملی، بنیاد ملی علم، و دپارتمان انرژی امریکا در سال 2010 میلادی منتشر شده است و حاصل بررسی و تجزیه و تحلیل کمیته ای متشکل از500تن از اندیشمندان برای تعیین استراتژی و راههای آموزش علوم زیستی در سالهای آخر دبیرستان و دانشجویان کارشناسی در دهه های اینده است. اصل و اساس پیشنهادات در  این گزارش تاکید بر آموزش یکپارچه (integrated) دانشجویان و دانش آموزان سالهای آخر دبیرستان است. با توجه به پیشرفتهای بنیادی در زیست شناسی آموزش آن باید بنحوی موثر نشان دهنده چیزی باشد که از زیست شناسی عاید ما می شود. این آموزش باید مایه تجدید تفکر ما برای اولویت های پژوهشی و پیشرفت باشد. اینک زیست شناسی به مدد تکنولوژیهای نیرومند و مفاهیم برگرفته از علوم فیزیک، ریاضی، علوم کامپیوتری و مهندسی در میانه جهشهای انقلابی تازه است. بر پایه این گزارش علوم زیستی امروزه در وضعیتی قابل مقایسه با علم فیزیک در سده بییستم قرار دارد. دیگر آموزشهای سنتی برپایه واحدهای درسی تک بعدی و مفاهیم منتزع زیست شناسی جوابگوی نیازهای آینده نیست و باید در این روشهای آموزشی تجدید نظر کرد. گزارشگران بر پایه این پیشرفتها در تکنولوژی و علوم وابسته آموزش زیست شناسی یکپارچه را برای حل چهار مسئله چالشی جوامع  در امریکا و جهان دیده اند. این چهار زمینه عمده فعالیت آموزشی و پژوهشی عبارت اند از: بهداشت (برای بهبود روشهای تشخیص و درمان بیماریها بر پایه خصوصیات ژنتیکی و محیطی بی همتای هر فرد)، محیط زیست ( با تاکید بر توسعه وسایل کنترل، تشخیص و احیای عملکرد اکوسیستمها و تنوع زیستی)، انرژی (با تاکید بر توسعه انرژیهای پایدار بجای سوخت های فسیل) و غذا (با تاکید بر توسعه ظرفیت سازگاری محصولات گیاهی برای رشد پایدار و ایجاد محصولات گیاهی خوراکی مناسب برای کشت در جاهایی که بدانها نیاز است). یکپارچه دیدن اطلاعات علمی، نظریه ها، فنون و اندیشیدن در مورد مسائل پیچیده و درک عمیق تر سیستم های زیست شناختی را راه رسیدن درست و سریع به اهداف عملی این گزارش ، از جمله راه حلهای مبتنی بر زیست شناسی برای حل مسائل اجتماعی دانسته اند. آنچه از این یکپارچگی رشته ها عاید آموزش زیست شناسی و کاربردشان در پژوهش می شود رشته های درگیر را نیز منتفع خواهد ساخت.   
انجمن زیست شناسی ایران نیز در دوره مدیریت فعلی طی همان جلسات ابتدایی تصمیم به تهیه و تدوین سند ملی زیست شناسی کشور گرفت که پس از بارها ویرایش اینک برای تصویب در هیئت مدیره آماده است که متعاقباً، طی برگزاری بیستمین کنفرانس ملی زیست شناسی در اوایل شهریور ماه 97 در دانشگاه مراغه، برای تصویب نهایی در مجمع عمومی انجمن به رای گذاشته خواهد شد. پیش نویس آخر این سند به کلیات و اهداف کلان آموزش و پژوهش زیست شناسی و نیز سیاست ها و راهبردهای لازم برای پیشرفت و کاربردهای موثرعلوم زیستی برای توسعه کشور پرداخته است. در انتها نیز اقدامات لازم برای رسیدن بدین اهداف پیشنهاد شده اند. انجمن زیست شناسی ایران پس از به تصویب رسیدن این سند در سطح مجمع عمومی آن را برای آگاهی و بهره برداری به مدیریت کلان کشور و مجامع ذیربط خواهد سپرد. امیدواریم این فعالیت انجمن در کنار تلاشهای مشابه بتواند راهکارهای مفید گسترش و کاربردهای موثردانش زیست شناسی را در کشور ترسیم کند تا در سایه آن زیست شناسی در درازمدت و سطح ملی به مرتبه شایسته آن در عرصه آموزش و پژوهش دست یازد.
 
سخن سردبیر (سه و چهار)
 
شماره های 3 و 4 مجله زیست شناسی ایران با توجه به تاخیر زیادی که در آماده سازی مطالب پیش آمد ناگزیر در یک جلد منتشر میشود. دلیل عمده تاخیر عدم دریافت بموقع مقالات مورد انتظار ،سفارش شده یا ارسالی از سوی علاقه مندان مجله، بوده است. مقالات زیادی با هدف انتشار در این مجله ترویجی دریافت می شوند که اغلب هدف مجله ای را که می خواهد در چارچوب اهداف و تعهدات خود منتشر شود و به معنای واقعی ترویجی باشد و همان طور بماند کاملا برآورده نمی سازند. چون انتشار مرتب و بدون تاخیر مجله نیازمند همکاری صاحبان قلم و توجه همه علاقه مندان مجله است سخن سردبیر در این شماره به طور خاص در همین باب است. 
در دو شماره نخست نیز به اهداف اشاره شد و تاکید می کنیم که مجله زیست شناسی ایران می خواهد در کنار انتشار مطالب علمی، تریبونی برای نشر مسائل و مشکلات آموزشی و پژوهشی روز باشد. هیئت مدیره و سردبیر با انتخاب نویسندگان و مترجمان و پیشنهاد موضوع یا مقاله ای برای تالیف و ترجمه برآوردِ بخشی از این اهداف را خود برعهده دارد، اما بی تردید موفقیت در انتشار شایسته و بموقع مجله بدون توجه و همکاری دلسوزانه و موثر جامعه زیست شناسی کشور چندان آسان نیست. همه ما در دانشگاه، طی جلسات رسمی و غیررسمی، در گپ و گفت های خصوصی و عمومی در مورد مسائل دانشگاه عموما با مسائلی درگیر هستیم که می توانند موضوع بحث و تالیف و ترجمه مقالاتی باشند که طرح آنها در چارچوب و اولویت اصلی انتشار مجله است. علاقه مندان واقعی مجله و اعضای هیئت علمی دانشگاهها منت بگذارند در زمینه های مهم و چالشی آموزش عالی، آموزش در مدارس یا آموزش عمومی زیست شناسی مقاله و گزارش تهیه و ارسال کنند و انتظار نداشته باشند که هر مقاله ای که با هدف صِرف کسب ترفیع و ارتقا به مجله ارسال می شود پذیرفته شود. البته اگر موضوعی خوب و فراگیر برای ترجمه و تالیف انتخاب شد بی شک بهره برداری های دیگر از آن بسادگی فراهم خواهد بود. 
اگر قصد مرور بر موضوعی مورد علاقه دارید جز در مواردی که نیازمند تالیف واقعی و قابل رقابت از سوی شما باشد به گزینه ترجمه متون موجود فکر کنید. پیش از اقدام به ترجمه بهتر است از مجله بخواهید که آیا موضوع در اولویت چاپ خواهد بود یا خیر و اینکه احتمالا کار مشابه آن در دست دیگران نباشد و برای بالا بردن کیفیت کار ترجیحاً خودِ استادان نویسنده و یا مترجم اصلی باشند. در کنار انتخاب موضوعی جذاب و تا حد امکان فراگیرتر، چنین مقالاتی بهتر است حاوی مروری جامع بر یک موضوع مهم با معرفی نگرشها، دیدگاهها و نظریه های نو و مرتبط با موضوع باشد. در مورد زتدگی دانشمندان زیست شناسی مقالات زیادی در دست است که درسهای بسیاری دارند و مجله از انتشار آنها استقبال می کند. پرداختن به بستر و تاریخجه پژوهشهای منتهی به کشفیات کلیدی زیست شناسی که قطعا بار آموزشی زیادی دارد نیز انتخاب قابل دفاعی است. نشر مقالات ترویجی در مورد فلسفه زیست شناسی و علم و اهمیت آن در آموزش از مقولات مورد توجه دیگر است. مسائل مورد توجه عمومی مانند حفظ محیط زیست و تنوع زیستی، مسئله کمبود آب، موضوع مورد بحث و مناقشه سود و زیان استفاده از موجودات تراریخته و غیره نیز همیشه داغ و نیازمند طرح و بحث هستند. 
برای نمونه توجه شما را به موضوع ، گزینش متن و محتوی، نگارش جامع و مطلوب مقاله علم و جامعه که به ترجمه خوب یکی از همکاران در این شماره چاپ شده است جلب می کنیم. نویسنده با تحلیلی درخور توجه به مسائل جامعه علمی امریکا پرداخته است و ضمن برشمردن نکات قابل دفاع ایرادات وارد بر خط مشی ها و ... آن را نیز آورده است. شاید اهمیت اصلی مقاله قابل تعمیم بودن بخشی از نظراتی است که در آن ارائه شده است. هر نویسنده دیگری با هر ملیتی می تواند نوشته قابل اعتنایی در خصوص مسائل مشابه به تحریر درآورد. یکی از نکات درخور توجه در این مقاله اشاره به چرخش تمایل نخبگان جوامع دیگر از مهاجرت یا ماندن در امریکا به عزیمت به کشور خود و ارائه خدمت و و نوآوری به جوامع خودشان است. موضوعی که باید حساسیت سیاست گزاران آموزش و پژوهش و سیاست مداران هر کشور را برانگیزد. آیا ما هم توانسته ایم یا می توانیم به عنوان مثال مانند هند و چین اسباب جلب همکاری و و ایجاد انگیزه ماندن و خدمت در کشور را برای اکثر نخبگان واقعی فراهم آوریم تا از جاذبه مهاجرت به کشورهای عمدتاً غربی بکاهیم و آنها را به ماندن و خدمت موثر در جامعه خود تشویق کرده یا پایبند سازیم؟ مشکل چیست و راهکارها کدام اند؟ چرا سودای غالب بسیاری از دانشجویان و نحبگان ما پس از آنهمه هزینه از بودجه کشور و در اوج شکوفایی، مهاجرت و کار در جوامع غربی است؟ مشکلات موسسات آموزشی و پژوهشی کشور چیست و راه چاره برای غلبه بر آنها کدام اند؟ اینها مسائلی است که مجله ترویجی ما می تواند به آنها بپردازد و در کنار آن علم روز زیست شناسی، چالشهای آموزشی و پژوهشی جهانی و ملی را در قلمرو علوم زیستی به خوانندگان عرضه کند. 
این درخواست مجله برای دریافت مقالات، اعم از سفارشی یا ارسالی از سوی علاقه مندان پرمایه و دلسوز آن، جدی است. مجله باید آنقدر مقاله خوب و قابل دفاع داشته باشد که در نوبت های بیشتری  در سال و شاید حتی ماهانه منتشر شود.  به امید همکاری ارزنده و موثر شما برای تداوم انتشار شایسته مجله زیست شناسی ایران.   


 

دفعات مشاهده: 516 بار   |   دفعات چاپ: 47 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله زیست شناسی ایران (علمی - ترویجی) می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2019 All Rights Reserved | Biological Science Promotion

Designed & Developed by : Yektaweb